Проект „Свети Йоан Рилски в Гърция. Почит българска и гръцка към преподобния Рилски чудотворец“

---

„Кол­ко хуба­во и кол­ко при­ят­но е бра­тя да живе­ят наед­но“
(Пса­лом 132)

«Τί καλόν ή τί τερπνόν, 
το να συγκατοικούν εν ομονοία οι αδελφοί»

(Ἰδοὺ δὴ τί καλὸν ἤ τί τερπνόν, 
τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό!
(Ψαλμός 132)

 

 

Проект „Свети Йоан Рилски в Гърция. Пътят на мощите на Рилския Чудотворец до остров Тинос и почитта към светеца.
Почит българска и гръцка към преподобния Рилски чудотворец.“

Наци­о­нал­на програ­ма „Нераз­ка­за­ни­те исто­рии на бъл­га­ри­те“ 2025
Гръц­ко-бъл­гар­с­ко сдру­же­ние за кул­ту­ра „Паи­сий Хилен­дар­с­ки“, Атина

 

Έργο «Ο Άγιος Ιωάννης της Ρίλας στην Ελλάδα. Η διαδρομή των λειψάνων του Θαυματουργού της Ρίλας στο νησί της Τήνου και η λατρεία του Αγίου.
Βουλγαρική και ελληνική τιμή προς τον Θαυματουργό Όσιο της Ρίλας»

Εθνικό πρόγραμμα «Οι ανείπωτες ιστορίες των Βουλγάρων“ 2025
Ελληνοβουλγαρικός Σύνδεσμος Πολιτισμού «Παίσιϊ Χιλεντάρσκι», Αθήνα

 

---

 

Към чита­те­ля

Скъ­пи при­яте­ли, все­ки вяр­ващ и рели­ги­о­зен човек, кой­то има допир и позна­ние до Све­то­о­те­чес­ка­та лите­ра­ту­ра е запоз­нат с живо­та на Пре­по­доб­ни Йоан Рил­с­ки Чудот­во­рец, с него­ви­те духов­ни под­ви­зи и чуде­са. Нет­лен­ни­те му мощи са били пре­не­се­ни от Рила в град София, след това в Естер­гом (Унга­рия), във Вели­ко Тър­но­во и на 1 юли 946 г. се връ­щат отно­во в Рил­с­ка­та оби­тел, къде­то се съх­ра­ня­ват в спе­ци­ал­на рак­ла пред ико­нос­та­са в глав­на­та цър­к­ва на манас­ти­ра. Скром­ни­ят отшел­ник, оста­вил своя без­це­нен „Завет“ е доб­ре извес­тен на всич­ки сла­вян­с­ки наро­ди на Бал­кан­с­кия полу­ос­т­ров. Посе­ща­вай­ки него­ва­та оби­тел се сре­ща­ме с хора от раз­лич­ни наци­о­нал­нос­ти и въз­рас­ти – малък при­мер за почит­та и голя­мо­то прекло­не­ние пред вели­кия подвижник.

Насто­я­ща­та кни­га е пъте­во­ди­тел към дес­ни­ца­та на Све­та­го Йоа­на, лип­с­ва­ща­та част от мощи­те на све­те­ца, коя­то се нами­ра в деви­чес­кия манас­тир „Вла­ди­чи­ца­та на анге­ли­те“ в Кех­ро­ву­ни на ост­ров Тинос, цен­т­ра­лен ост­ров на Цик­лад­с­кия архипелаг.

От пър­во лице ще научим за част от чуде­са­та, кои­то са ста­на­ли за Божия сла­ва чрез мощи­те на све­те­ца. Ще научим за чино­пос­ле­до­ва­ни­е­то и служ­би­те, кои­то се извър­ш­ват в оби­тел­та, посве­те­ни нему. Ще се запоз­на­ем с хим­ног­ра­фи­я­та, коя­то е напи­са­на от гръц­ки сти­хоп­лет­ци. Хрис­ти­ян­с­т­во­то е начин на живот изпъл­нен с любов към Бога и ближ­ния, зато­ва гово­рят и чуде­са­та, извър­ше­ни от све­те­ца по Божия бла­го­дат. Всич­ки пра­вос­лав­ни миря­ни неза­ви­си­мо сво­я­та народ­на иден­тич­ност, кои­то с вяра и молит­ва се обръ­щат към све­те­ца полу­ча­ват и ще полу­ча­ват него­ва­та закри­ла. Све­ти­и­те, към кои­то молит­ве­но въз­ди­га­ме взор и тачим са живи горя­щи застъп­ни­ци пред Бога за наше­то спа­се­ние. Всич­ки сме бра­тя и сес­т­ри В Гос­по­да и никак­ви тери­то­ри­ал­ни гра­ни­ци не могат да ни раз­гра­ни­чат и противостоят.

Иерей Сте­фан (Сте­фа­нов),
пред­сто­я­тел на хра­ма и цър­ков­на­та общност

 

Προς τον αναγνώστη

Αγαπητοί φίλοι, κάθε πιστός και θρησκευόμενος άνθρωπος που έχει επαφή και γνώση της πατερικής γραμματείας είναι εξοικειωμένος με τη ζωή του Οσίου Ιωάννη του Ρίλσκι του Θαυματουργού, με τους πνευματικούς του αγώνες και τα θαύματά του. Τα άφθαρτα λείψανά του μεταφέρθηκαν από τη Ρίλα στη Σόφια, έπειτα στο Έστεργκομ (Ουγγαρία), στο Βελίκο Τάρνοβο και στις 1 Ιουλίου 946 επέστρεψαν στη Μονή της Ρίλα, όπου φυλάσσονται σε ειδική λάρνακα μπροστά στο τέμπλο του καθολικού της μονής.

Ο ταπεινός ερημίτης που άφησε την πολύτιμη «Διαθήκη» του είναι γνωστός σε όλους τους σλαβικούς λαούς της Βαλκανικής Χερσονήσου. Επισκεπτόμενοι τη μονή του συναντάμε ανθρώπους από διαφορετικές εθνικότητες και ηλικίες – ένα μικρό παράδειγμα του σεβασμού και της μεγάλης τιμής προς τον μεγάλο ασκητή.

Το παρόν βιβλίο είναι οδηγός προς το δεξί χέρι του Αγίου Ιωάννη, το λείψανο που λείπει από το υπόλοιπο σώμα του και βρίσκεται στη γυναικεία μονή «Η Κυρία των Αγγέλων» στο Κεχροβούνι του νησιού Τήνου, στο κεντρικό νησί των Κυκλάδων.

Θα μάθουμε από πρώτο χέρι για κάποια από τα θαύματα που έχουν συμβεί προς δόξαν Θεού μέσω των λειψάνων του Αγίου. Θα γνωρίσουμε την ακολουθία και τις τελετές που τελούνται στη μονή προς τιμήν του. Θα γνωριστούμε με την υμνογραφία που έχει γραφτεί από Έλληνες υμνογράφους. Ο χριστιανισμός είναι τρόπος ζωής γεμάτος αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον, όπως δείχνουν και τα θαύματα που επιτελέστηκαν από τον Άγιο με τη χάρη του Θεού. Όλοι οι Ορθόδοξοι πιστοί, ανεξαρτήτως εθνικής ταυτότητας, που με πίστη και προσευχή προστρέχουν στον Άγιο, λαμβάνουν και θα συνεχίσουν να λαμβάνουν την προστασία του. Οι Άγιοι στους οποίους υψώνουμε προσευχές και τιμάμε είναι ζωντανοί και φλογεροί μεσίτες ενώπιον του Θεού για τη σωτηρία μας. Όλοι είμαστε αδέλφια εν Κυρίω και κανένα εδαφικό όριο δεν μπορεί να μας χωρίσει ή να σταθεί εμπόδιο μεταξύ μας.

Ιερέας Στέφανος (Στέφανοβ),
προϊστάμενος του ναού και της εκκλησιαστικής κοινότητας

 

Увод

Вся­ка вяр­ва­ща душа, докос­на­ла се до Пат­рис­тич­на­та книж­ни­на, позна­ва живо­та и духов­ни­те бор­би на пре­по­доб­ни Йоан Рил­с­ки Чудот­во­рец. Нет­лен­ни­те му мощи, пре­на­ся­ни през веко­ве­те от Рил­с­кия манас­тир до Сре­дец, Естер­гом в Унга­рия, Вели­ко Тър­но­во и отно­во до Рил­с­ка­та све­та оби­тел на 1 юли 946 г., са неос­по­ри­мо сви­де­тел­с­т­во за него­во­то всес­вя­то същес­т­ву­ва­не. Сми­ре­ни­ят отшел­ник, кой­то ни заве­ща сво­е­то без­цен­но „Заве­ща­ние“, е почи­тан не само от сла­вян­с­ки­те наро­ди на Бал­кан­с­кия полу­ос­т­ров. Посе­ща­вай­ки днес Рил­с­кия манас­тир, човек сре­ща поклон­ни­ци от раз­лич­ни наци­о­нал­нос­ти и въз­рас­ти – види­мо дока­за­тел­с­т­во за все­об­що­то почи­та­ние към този велик подвижник.

Насто­я­щи­ят труд, озаг­ла­вен „Све­ти Йоан Рил­с­ки в Гър­ция: Пътят на мощи­те на Рил­с­кия Чудот­во­рец до о‑в Тинос и почит­та към све­те­ца“, е плод на дъл­бо­ко пота­пя­не в едно от най-вдъх­но­вя­ва­щи­те изме­ре­ния на пра­вос­лав­но­то хрис­ти­ян­с­т­во – почит­та към свет­ци­те, коя­то над­хвър­ля гра­ни­ци, ези­ци и наци­о­нал­нос­ти. Кни­га­та е резул­тат от изсле­до­ва­тел­с­ки и науч­но-попу­ля­рен про­ект, реа­ли­зи­ран по НП „Нераз­ка­за­ни­те исто­рии на бъл­га­ри­те“ през 2024 – 2025 г. Цел­та на този все­об­х­ва­тен про­ект е не само да про­учи извес­т­ни и по-мал­ко извес­т­ни аспек­ти от почит­та към покро­ви­те­ля на бъл­гар­с­кия народ св. Йоан Рил­с­ки, но и същев­ре­мен­но да попу­ля­ри­зи­ра дей­ност­та на бъл­гар­с­ка­та цър­ков­на общ­ност в едно­и­мен­ния храм в Ати­на и манас­ти­ра „Вла­ди­чи­ца на Анге­ли­те“ на ост­ров Тинос, къде­то се съх­ра­ня­ва дес­ни­ца­та на бъл­гар­с­кия све­тец. Чрез сво­и­те стра­ни­ци кни­га­та се стре­ми да съх­ра­ни спо­ме­ни и нераз­ка­за­ни раз­ка­зи на съв­ре­мен­ни­ци, надя­вай­ки се, че това ще допри­не­се за със­та­вя­не­то на исто­ри­я­та на хра­ма и общността.

Кни­га­та е струк­ту­ри­ра­на така, че да пред­ло­жи цялос­тен поглед вър­ху зна­че­ни­е­то на Све­ти Йоан Рил­с­ки в гръц­ко­то пра­вос­лав­но прост­ран­с­т­во, пред­ста­вяй­ки раз­лич­ни глед­ни точ­ки и източ­ни­ци. В пър­ва­та част, посве­те­на на „Вели­ка­та Рил­с­ка пус­ти­ня и ней­на­та свет­ли­на в окол­ния свят“, Еле­на Цохан­да­ри и Ген­чо Банев от Наци­о­нал­ния и Капо­дис­т­ри­ев уни­вер­си­тет в Ати­на ни въвеж­дат в дъл­би­ни­те на аги­ог­раф­с­ка­та тра­ди­ция. Те раз­глеж­дат биог­ра­фи­я­та на све­те­ца, мно­гок­рат­ни­те пре­на­ся­ния на него­ви­те све­ти мощи през веко­ве­те, кои­то са били не само източ­ник на изце­ле­ния, но и сви­де­тел­с­т­во за него­во­то застъп­ни­чес­т­во и покро­ви­тел­с­т­во над наро­да. Осо­бе­но вни­ма­ние се отде­ля на после­до­ва­ни­я­та и хим­ни­те, със­та­ве­ни на гръц­ки език в него­ва чест, кои­то са съз­да­де­ни в пери­о­ди на напре­же­ние в гръц­ко-бъл­гар­с­ки­те отно­ше­ния, но въп­ре­ки това носят духа на един­с­т­во и демон­с­т­ри­рат сила­та на пра­вос­лав­на­та вяра да руши сте­ни­те на наци­о­на­лиз­ма. Този епи­лог под­чер­та­ва трай­ния инте­рес на гър­ци­те към Све­ти Йоан Рил­с­ки и как пра­вос­лав­на­та вяра оста­ва неиз­мен­на и обе­ди­ня­ва­ща сила, дори по вре­ме на кон­ф­лик­ти. Освен това, кни­га­та съдър­жа крат­ко изслед­ва­не за гръц­ки­те изво­ри за све­ти Йоан Рил­с­ки, а също така и изво­ри за него­во­то житие и духо­вен завет. По-кон­к­рет­но, пъл­но­то житие на све­те­ца, напи­са­но от Све­ти Евти­мий Тър­нов­с­ки пат­ри­арх, е вклю­че­но, като се ана­ли­зи­рат и раз­лич­ни тек­с­то­ве за жити­е­то на Све­ти Йоан, вклю­чи­тел­но уни­кал­ни­те визан­тийс­ки изво­ри, кои­то пред­ла­гат цен­ни све­де­ния за живо­та му.

След­ват кон­к­рет­ни изсле­до­ва­тел­с­ки про­уч­ва­ния и живи раз­ка­зи, кои­то допри­на­сят за обо­га­тя­ва­не на наше­то раз­би­ра­не за почит­та към све­те­ца. В гла­ва­та „Ати­на: Бъл­гар­с­ки пра­вос­ла­вен храм „Св. Йоан Рил­с­ки Чудот­во­рец“. Дело­то в обра­зи“ ще се пото­пим в живо­та на бъл­гар­с­ка­та цър­ков­на общ­ност в Ати­на. Раз­го­во­рът с отец Сте­фан (Чав­дар) Сте­фа­нов, насто­я­щия пред­сто­я­тел на хра­ма, раз­кри­ва предиз­ви­ка­тел­с­т­ва­та и бла­гос­ло­ве­ни­я­та на една мал­ка, но сил­на духов­на общ­ност, коя­то, въп­ре­ки скром­ния си раз­мер, под­дър­жа хра­ма жив и отво­рен как­то за бъл­га­ри, така и за гър­ци. Него­ви­те думи за „истин­с­ка­та иден­тич­ност, коя­то про­из­ли­за от цър­к­ва­та“, за труд­нос­ти­те при под­дръж­ка­та на хра­ма и за раз­ли­ка­та меж­ду повър­х­нос­т­на­та риту­ал­ност и дъл­бо­ко­то тайн­с­т­во, дават ценен поглед вър­ху съв­ре­мен­на­та цър­ков­на прак­ти­ка. Раз­го­во­рът с г‑жа Кон­с­тан­ти­на Фами­лия, коя­то раз­каз­ва исто­ри­я­та на хра­ма „Св. Йоан Рил­с­ки“ през приз­ма­та на лич­ни­те си спо­ме­ни като гръц­ка ено­ри­аш­ка, и тиха­та, но дъл­бо­ка пре­да­ност на г‑н Никос, кой­то „от 7 сут­рин­та“ се гри­жи за хра­ма, извеж­дат на пре­ден план истин­с­ка­та, жива връз­ка меж­ду хора­та и све­ти­ня­та, неза­ви­си­мо от език и националност.

Вто­ра­та част, озаг­ла­ве­на „Тинос: Егейс­ки­ят дом на бла­го­дат­та на Све­ти Йоан Рил­с­ки“, ни отвеж­да на живо­пис­ния ост­ров Тинос, къде­то се съх­ра­ня­ва дес­ни­ца­та на све­те­ца. Тук ще раз­гле­да­ме Све­тия манас­тир „Успе­ние Бого­ро­дич­но“ (Кех­ро­ву­ниу) – дре­вен духо­вен цен­тър, кой­то показ­ва при­ли­ки с Рил­с­кия манас­тир. Срав­не­ни­е­то меж­ду живо­та на Све­ти Йоан Рил­с­ки и Све­та Пела­гия, чие­то виде­ние довеж­да до откри­ва­не­то на чудот­вор­на­та ико­на на Бла­го­ве­ще­ние Бого­ро­дич­но в Тинос, раз­кри­ва общи­те прин­ци­пи на мона­шес­ко­то под­виж­ни­чес­т­во. Осо­бе­но тро­га­те­лен е раз­го­во­рът с игу­ме­ния Юсти­ни­а­на, коя­то спо­де­ля лич­но сви­де­тел­с­т­во за чудот­вор­но изце­ле­ние, свър­за­но с дяс­на­та ръка на Све­ти Йоан Рил­с­ки, кое­то се е слу­чи­ло пред очи­те ѝ. Това сви­де­тел­с­т­во под­чер­та­ва не само сила­та на вяра­та, но и неп­ре­къс­на­то­то при­със­т­вие на све­те­ца в живо­та на вярващите.

Послед­на­та част, „Цър­ков­ни и богос­лу­жеб­ни изво­ри“, пре­дос­та­вя основ­ни тек­с­то­ве за по-дъл­бо­ко раз­би­ра­не на Све­ти Йоан Рил­с­ки. Тук чита­те­лят ще наме­ри пъл­но­то житие на све­те­ца, напи­са­но от Све­ти Евти­мий Тър­нов­с­ки пат­ри­арх, кой­то дава цялос­т­на кар­ти­на на живо­та, бор­би­те и чуде­са­та му, как­то и на мно­гок­рат­ни­те пре­на­ся­ния на него­ви­те мощи. Спе­ци­ал­но вни­ма­ние се отде­ля на крат­ко­то житие на Све­ти Йоан Рил­с­ки, пуб­ли­ку­ва­но от Нико­ла­ос Про­то­па­пас, кое­то е със­та­ве­но от Све­ти Нико­дим Све­то­го­рец. Заве­тът на Све­ти Йоан Рил­с­ки, него­во­то духов­но посла­ние към мона­си­те и всич­ки пра­вос­лав­ни хрис­ти­я­ни, е вклю­чен като духо­вен наръч­ник, кой­то и днес пред­ла­га мъд­рост и настав­ле­ния. Доба­ве­ни са и час­ти от слу­жеб­ни и хим­ног­раф­с­ки тек­с­то­ве как­то от бъл­гар­с­кия канон, така и от гръц­кия. Всич­ки тек­с­то­ве са пре­дос­та­ве­ни и на два­та ези­ка. Вклю­чен е също така ака­тис­тът на све­те­ца, пред­ста­вен на цър­ков­нос­ла­вян­с­ки и ново­бъл­гар­с­ки, как­то и на гръц­ки, кое­то под­чер­та­ва всеп­ра­вос­лав­но­то му почитание.

Тази кни­га е нещо пове­че от исто­ри­чес­ки преглед или сбор­ник от раз­ка­зи. Тя е жива памет, коя­то съби­ра гла­со­ве от мина­ло­то и насто­я­ще­то, от Бъл­га­рия и Гър­ция, за да раз­крие общи­те коре­ни и обща­та вяра, кои­то над­хвър­лят наци­о­нал­ни­те раз­ли­чия. Тя е мост меж­ду вре­ме­то и веч­ност­та, меж­ду чове­ка и Бога, пока­на към чита­те­ля да открие по-дъл­бо­ка, обща исто­рия, коя­то пре­ми­на­ва наци­о­нал­ни­те гра­ни­ци и потвър­ж­да­ва веч­на­та исти­на за един­с­т­во­то в Хрис­тос. Надя­ва­ме се, че това изда­ние ще допри­не­се за обо­га­тя­ва­не зна­ни­я­та на бъл­гар­с­кия и гръц­кия народ за дело­то на Рил­с­кия чудот­во­рец и ще вдъх­но­ви пове­че хора да тър­сят истин­с­ка­та същ­ност на вяра­та и общността.

20 юни, Преп. Наум Охрид­с­ки, 2025 г.

Ген­чо Банев,
лек­тор по Бъл­гар­с­ки език и кул­ту­ра в Атин­с­кия уни­вер­си­тет, посла­ник на Наци­о­нал­на програ­ма „Нераз­ка­за­ни­те исто­рии на българите“

 

Εισαγωγή

Κάθε πιστή ψυχή που έχει έρθει σε επαφή με την Πατερική Γραμματεία γνωρίζει τη ζωή και τους πνευματικούς αγώνες του Οσίου Ιωάννη του  του Θαυματουργού. Τα άφθαρτα λείψανά του, που μεταφέρθηκαν διαμέσου των αιώνων από τη Ρίλα στη Σαρδική, το Έστεργκομ της Ουγγαρίας, το Βελίκο Τάρνοβο και πάλι στην Ιερά Μονή της Ρίλας την 1η Ιουλίου του έτους 946 μ.Χ., αποτελούν αδιάψευστη μαρτυρία της πανίερης ύπαρξής του. Ο ταπεινός ερημίτης, ο οποίος μας κληροδότησε την ανεκτίμητη «Διαθήκη» του, τιμάται όχι μόνο από τους σλαβικούς λαούς της Βαλκανικής Χερσονήσου. Επισκεπτόμενοι σήμερα την Ιερά Μονή της Ρίλας, συναντά κανείς προσκυνητές από διαφορετικές εθνικότητες και ηλικίες – μια ορατή απόδειξη της παγκόσμιας τιμής προς αυτόν τον μεγάλο ασκητή.

Το παρόν πόνημα, με τίτλο «Ο Άγιος Ιωάννης της Ρίλας στην Ελλάδα: Η διαδρομή των λειψάνων του Θαυματουργού της Ρίλας στο νησί της Τήνου και η τιμή προς τον άγιο», είναι καρπός μιας βαθιάς κατάδυσης σε μία από τις πιο εμπνευσμένες διαστάσεις της Ορθόδοξης Χριστιανοσύνης – την τιμή προς τους αγίους, που υπερβαίνει σύνορα, γλώσσες και εθνικότητες. Είναι το αποτέλεσμα ενός ερευνητικού και εκλαϊκευτικού έργου, που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος «Οι ανείπωτες ιστορίες των Βουλγάρων» κατά τα έτη 2024 και 2025. Σκοπός αυτού του περιεκτικού έργου δεν είναι μόνο να διερευνήσει γνωστές και λιγότερο γνωστές πτυχές της τιμής προς τον προστάτη του βουλγαρικού λαού, τον Άγιο Ιωάννη της Ρίλας, αλλά και να προβάλει τη δραστηριότητα της βουλγαρικής εκκλησιαστικής κοινότητας στον ομώνυμο ναό της Αθήνας, καθώς και της Ιεράς Μονής «Η Κυρία των Αγγέλων» στο νησί της Τήνου, όπου φυλάσσεται η δεξιά χείρα του Βούλγαρου αγίου. Μέσα από τις σελίδες της, η βιβλίου φιλοδοξεί να διατηρήσει τις αναμνήσεις και τις ανείπωτες ιστορίες των σύγχρονων ανθρώπων, συμβάλλοντας έτσι στην καταγραφή της ιστορίας του ναού και της κοινότητας.

Το βιβλίο είναι δομημένο έτσι ώστε να προσφέρει μια ολοκληρωμένη εικόνα της σημασίας του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας στον ελληνικό ορθόδοξο χώρο, παρουσιάζοντας διάφορες οπτικές γωνίες και πηγές. Στο πρώτο μέρος, αφιερωμένο στην «Μεγίστη Έρημο της Ρίλας και το φως της στον γύρω κόσμο», η Ελένη Τσοχαντάρη και ο Γκέντσο Μπάνεβ από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών μας εισάγουν στα βάθη της αγιογραφικής παράδοσης. Εξετάζουν τη βιογραφία του αγίου, τις πολλαπλές μετακομιδές των τιμίων λειψάνων του ανά τους αιώνες, οι οποίες υπήρξαν όχι μόνο πηγή ιαμάτων, αλλά και μαρτυρία της μεσιτείας και προστασίας του προς τον λαό. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στις ακολουθίες και τους ύμνους που συνετέθηκαν στην ελληνική γλώσσα προς τιμήν του, οι οποίοι δημιουργήθηκαν σε περιόδους έντασης στις ελληνοβουλγαρικές σχέσεις, αλλά παρόλα αυτά φέρουν το πνεύμα της ενότητας και καταδεικνύουν τη δύναμη της ορθόδοξης πίστης να γκρεμίζει τα τείχη του εθνικισμού. Αυτό το επίλογο υπογραμμίζει το διαχρονικό ενδιαφέρον των Ελλήνων για τον Άγιο Ιωάννη της Ρίλας και πώς η Ορθόδοξη πίστη παραμένει μια αμετάβλητη και ενωτική δύναμη, ακόμη και σε περιόδους συγκρούσεων. Επιπλέον, το βιβλίο περιλαμβάνει μια σύντομη μελέτη για τις ελληνικές πηγές σχετικά με τον Άγιο Ιωάννη της Ρίλας, καθώς και πηγές για το βίο και την πνευματική του διαθήκη. Συγκεκριμένα, το πλήρες βίο του αγίου, γραμμένο από τον Άγιο Ευθύμιο Πατριάρχη του Τάρνοβο, περιλαμβάνεται, ενώ αναλύονται και τα διάφορα κείμενα για τον βίο του Αγίου Ιωάννη, συμπεριλαμβανομένων των μοναδικών βυζαντινών πηγών, που προσφέρουν πολύτιμα στοιχεία για τη ζωή του.

Ακολουθούν συγκεκριμένες ερευνητικές μελέτες και ζωντανές αφηγήσεις, οι οποίες συμβάλλουν στον εμπλουτισμό της αντίληψής μας για την τιμή προς τον άγιο. Στο κεφάλαιο «Αθήνα: Βουλγαρικός Ορθόδοξος Ναός Άγιος Ιωάννης ο Ρίλσκι ο Θαυματουργός. Το έργο σε εικόνες» θα βυθιστούμε στη ζωή της βουλγαρικής εκκλησιαστικής κοινότητας στην Αθήνα. Η συζήτηση με τον π. Στέφανο (Τσαβντάρ Στέφανοβ), τον σημερινό προϊστάμενο του ναού, αποκαλύπτει τις προκλήσεις και τις ευλογίες μιας μικρής, αλλά ισχυρής πνευματικής κοινότητας, η οποία, παρά το μικρό της μέγεθος, διατηρεί τον ναό ζωντανό και ανοιχτό τόσο για Βούλγαρους όσο και για Έλληνες. Τα λόγια του για την «αληθινή ταυτότητα που αναδύεται από την εκκλησία», για τις δυσκολίες στη συντήρηση του ναού και για τη διαφορά μεταξύ της επιφανειακής τελετουργίας και του βαθύ μυστηρίου, παρέχουν μια πολύτιμη εικόνα της σύγχρονης εκκλησιαστικής πρακτικής. Η συζήτηση με την κ. Κωνσταντίνα Φαμίλια, η οποία αφηγείται την ιστορία του ναού του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας μέσα από το πρίσμα των προσωπικών της αναμνήσεων ως Ελληνίδας ενορίτισσας, και η ήσυχη, αλλά βαθιά αφοσίωση του κ. Νίκου, ο οποίος «από τις 7 το πρωί» φροντίζει τον ναό, αναδεικνύουν την αληθινή, ζωντανή σχέση μεταξύ των ανθρώπων και του ιερού, ανεξάρτητα από τη γλώσσα και την εθνικότητα.

Το δεύτερο μέρος, με τίτλο «Τήνος: Η αιγαιοπελαγίτικη κατοικία της χάριτος του Αγίου Ιωάννη του Ρίλσκι», μας μεταφέρει στο γραφικό νησί της Τήνου, όπου φυλάσσεται η δεξιά χείρα του αγίου. Εδώ θα εξετάσουμε την Ιερά Μονή «Κοιμήσεως της Θεοτόκου» (Κεχροβουνίου) – ένα αρχαίο πνευματικό κέντρο, που παρουσιάζει ομοιότητες με την Ιερά Μονή της Ρίλας. Η σύγκριση μεταξύ της ζωής του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας και της Αγίας Πελαγίας, της οποίας το όραμα οδήγησε στην ανακάλυψη της θαυματουργής εικόνας του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στην Τήνο, αποκαλύπτει τις κοινές αρχές της μοναστικής άσκησης. Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η συζήτηση με την Ηγουμένη Ιουστινιανή, η οποία μοιράζεται μια προσωπική μαρτυρία θαυματουργικής ίασης, που συνδέεται με τη δεξιά χείρα του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας, η οποία συνέβη μπροστά στα μάτια της. Αυτή η μαρτυρία υπογραμμίζει όχι μόνο τη δύναμη της πίστης, αλλά και την αδιάλειπτη παρουσία του αγίου στη ζωή των πιστών.

Το τελευταίο μέρος, «Εκκλησιαστικές και λειτουργικές πηγές», παρέχει θεμελιώδη κείμενα για μια βαθύτερη κατανόηση του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας. Εδώ ο αναγνώστης θα βρει τον πλήρη βίο του αγίου, γραμμένο από τον Άγιο Ευθύμιο Πατριάρχη του Τάρνοβο, ο οποίος δίνει μια ολοκληρωμένη εικόνα της ζωής, των αγώνων και των θαυμάτων του, καθώς και των πολλαπλών μετακομιδών των λειψάνων του. Ειδική μνεία γίνεται στο σύντομο βίο του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας, όπως δημοσιεύθηκε από τον Νικόλαο Πρωτοπαπά, ο οποίος βασίζεται στο κείμενο του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη. Η Διαθήκη του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας, το πνευματικό του μήνυμα προς τους μοναχούς και όλους τους Ορθόδοξους Χριστιανούς, περιλαμβάνεται ως πνευματικός οδηγός, που ακόμη και σήμερα προσφέρει σοφία και νουθεσία. Περιλαμβάνονται επίσης μέρη από λειτουργικά και υμνογραφικά κείμενα τόσο από τον βουλγαρικό, όσο και από τον ελληνικό κανόνα. Όλα τα κείμενα παρέχονται και στις δύο γλώσσες. Περιλαμβάνεται επίσης το απολυτίκιο του αγίου, παρουσιαζόμενο στα εκκλησιαστικά σλαβονικά και νέα βουλγαρικά, καθώς και στα ελληνικά, γεγονός που υπογραμμίζει την πανορθόδοξη τιμή προς αυτόν.

Αυτό το βιβλίο είναι κάτι περισσότερο από μια ιστορική ανασκόπηση ή μια συλλογή αφηγήσεων. Είναι μια ζωντανή μνήμη, που συγκεντρώνει φωνές από το παρελθόν και το παρόν, από τη Βουλγαρία και την Ελλάδα, για να αποκαλύψει τις κοινές ρίζες και την κοινή πίστη, που υπερβαίνουν τις εθνικές διαφορές. Είναι μια γέφυρα μεταξύ του χρόνου και της αιωνιότητας, μεταξύ ανθρώπου και Θεού, μια πρόσκληση στον αναγνώστη να ανακαλύψει μια βαθύτερη, κοινή ιστορία, που διασχίζει τα εθνικά σύνορα και επιβεβαιώνει την αιώνια αλήθεια της ενότητας εν Χριστώ. Ελπίζουμε ότι αυτή η έκδοση θα συμβάλει στον εμπλουτισμό των γνώσεων του βουλγαρικού και του ελληνικού λαού για το έργο του Θαυματουργού της Ρίλας και θα εμπνεύσει περισσότερους ανθρώπους να αναζητήσουν την αληθινή ουσία της πίστης και της κοινότητας.

20^η Ιουνίου, του Αγίου Ναούμ Αχρίδας, 2025

Γκέντσο Μπάνεβ
λέκτορας Βουλγαρικής Γλώσσας και Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, πρεσβευτής του Εθνικού Προγράμματος «Οι Άγραφες Ιστορίες των Βουλγάρων»

 

 

В хра­ма на све­ти Иван Рил­с­ки в Ати­на, кой­то обслуж­ва как­то бъл­га­ри, така и гър­ци, се съби­ра духов­на общ­ност, въп­ре­ки че е малоб­рой­на. Отец Сте­фан спо­де­ля, че хра­мът е мяс­то, къде­то хора­та оста­вят свет­с­ка­та си само­лич­ност и нами­рат сво­я­та истин­с­ка, пра­вос­лав­на иден­тич­ност. „Истин­с­ка­та само­лич­ност изли­за от цър­к­ва­та“, каз­ва той, отбе­ляз­вай­ки, че след литур­ги­я­та хора­та са види­мо про­ме­не­ни – борят се със себе си, тър­сят сми­ре­ние и покаяние.

Στον ιερό ναό του Οσίου Ιωάννη της Ρίλας στην Αθήνα, ο οποίος εξυπηρετεί τόσο Βούλγαρους όσο και Έλληνες, συγκεντρώνεται μια πνευματική κοινότητα, αν και ολιγομελής. Ο πατήρ Στέφανος μοιράζεται ότι ο ναός είναι ένας τόπος όπου οι άνθρωποι αφήνουν την κοσμική τους ταυτότητα και βρίσκουν την αληθινή, ορθόδοξη ταυτότητά τους. «Η αληθινή ταυτότητα αναδύεται μέσα από την Εκκλησία», λέει, σημειώνοντας ότι μετά τη Θεία Λειτουργία οι άνθρωποι είναι εμφανώς αλλαγμένοι – αγωνίζονται με τον εαυτό τους, αναζητούν την ταπείνωση και τη μετάνοια.

 

 

 

 

 

Доку­мен­та­лен филм за духов­ния живот на общ­ност­та при Бъл­гар­с­ки пра­вос­ла­вен храм “Св.Йоан Рил­с­ки Чудот­во­рец”, Атина
Ντοκιμαντέρ για την πνευματική ζωή της κοινότητας στην Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία «Άγιος Ιωάννης ο Θαυματουργός της Ρίλα», Αθήνα

 

Тинос: егейс­ка­та оби­тел на бла­го­дат­та на рил­с­кия чудотворец
Τήνος: η αιγαιοπελαγίτικη κατοικία της Χάριτος του Οσίου Ιωάννη της Ρίλας

Сред каме­нис­ти­те скло­но­ве на ост­ров Тинос, в севе­ро­из­точ­на­та част на пла­ни­на­та Кех­ро­ву­ни, се нами­ра едно от най-древ­ни­те и вдъх­но­вя­ва­щи духов­ни сре­ди­ща на Гър­ция — жен­с­ки­ят манас­тир „Успе­ние Бого­ро­дич­но“, познат още като „Кириа тон Анге­лон“ (Гос­по­дар­ка­та на анге­ли­те). Този манас­тир, осно­ван спо­ред пре­да­ни­е­то през X или XI век, напом­ня със сво­я­та аске­тич­на архи­тек­ту­ра и духов­на тра­ди­ция за бъл­гар­с­ка­та све­ти­ня — Рил­с­кия манас­тир, осно­ван от Све­ти Йоан Рилски.

Как­то Рил­с­ка­та све­та оби­тел е нераз­рив­но свър­за­на със све­те­ца-закрил­ник на бъл­гар­с­кия народ, така и манас­ти­рът в Кех­ро­ву­ни е осве­тен от живо­та на Све­та Пела­гия, чие­то виде­ние довеж­да до откри­ва­не­то на чудот­вор­на­та ико­на на Бого­ро­ди­ца на Тинос — един от най-таче­ни­те пра­вос­лав­ни обек­ти в Гър­ция. Срав­не­ни­е­то меж­ду две­те лич­нос­ти — Све­ти Йоан Рил­с­ки и Све­та Пела­гия — не е само сим­во­лич­но. И два­ма­та са живи при­ме­ри за пътя на мона­шес­т­во­то — чрез лише­ния, молит­ва и духов­на чис­то­та да се добли­жат до Бога и да ста­нат посред­ни­ци меж­ду Него и хората.

Ανάμεσα στις βραχώδεις πλαγιές της Τήνου, στο βορειοανατολικό τμήμα του όρους Κεχροβούνι, βρίσκεται ένα από τα αρχαιότερα και πιο εμπνευσμένα πνευματικά κέντρα της Ελλάδας — η γυναικεία Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου, γνωστή και ως «Κυρία των Αγγέλων». Αυτή η μονή, η οποία σύμφωνα με την παράδοση ιδρύθηκε τον 10ο ή 11ο αιώνα, θυμίζει με την ασκητική της αρχιτεκτονική και πνευματική της παράδοση το βουλγαρικό ιερό προσκύνημα — την Ιερά Μονή της Ρίλας, που ιδρύθηκε από τον Όσιο Ιωάννη της Ρίλας.

Όπως η Ιερά Μονή της Ρίλας συνδέεται άρρηκτα με τον προστάτη Άγιο του βουλγαρικού λαού, έτσι και η Μονή Κεχροβουνίου είναι φωτισμένη από τη ζωή της Οσίας Πελαγίας, της οποίας το όραμα οδήγησε στην εύρεση της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας της Τήνου — ενός από τα πιο τιμώμενα ορθόδοξα προσκυνήματα στην Ελλάδα. Η σύγκριση μεταξύ των δύο προσωπικοτήτων — του Οσίου Ιωάννη της Ρίλας και της Οσίας Πελαγίας — δεν είναι μόνο συμβολική. Και οι δύο είναι ζωντανά παραδείγματα της μοναχικής οδού — μέσω στερήσεων, προσευχής και πνευματικής καθαρότητας να πλησιάσουν τον Θεό και να γίνουν μεσίτες μεταξύ Αυτού και των ανθρώπων.

 

 

Важни топоси на почит към Свети Йоан Рилски
Σημαντικοί τόποι της λατρείας του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας

 

 

Мате­ри­а­ли­те са част от кни­га­та “Све­ти Йоан Рил­с­ки в Гър­ция Почит бъл­гар­с­ка и гръц­ка към пре­по­доб­ния Рил­с­ки чудот­во­рец”. Може­те да я раз­гле­да­те и сва­ли­те тук:

 

---

Про­ект на Гръц­ко-бъл­гар­с­ко сдру­же­ние за кул­ту­ра „Паи­сий Хилен­дар­с­ки“, Ати­на, Гър­ция по Наци­о­нал­на програ­ма „Нераз­ка­за­ни­те исто­рии на бъл­га­ри­те“ – 2025

Мен­тор на про­ек­та и пре­вод: Ген­чо Банев

Гра­фи­чен и web дизайн: Хрис­то Василев

Έργο του Ελληνοβουλγαρικού Συνδέσμου Πολιτισμού „Παίσιϊ Χιλεντάρσκι“, Αθήνα, για το Εθνικό πρόγραμμα „Οι ανείπωτες ιστορίες των Βουλγάρων“

Μέντορας του έργου και μετάφραση: Γκέντσο Μπάνεβ

Γραφικά και web design: Χρήστος Πατσιάς

---